De Zolderkamer

In De Zolderkamer werken ouders, jongeren en kinderen samen voor eigen regie en gelijkwaardig herstel rondom de kinderopvangtoeslagenaffaire. De Zolderkamer is een initiatief van Number 5 Foundation, dat zich al jaren inzet voor sociale innovatie door verschillende groepen en perspectieven met elkaar te verbinden. Door het creëren van een onafhankelijke denkruimte, een veilige plek, en een verrassende gemeenschap waar mensen zich individueel en samen uitgedaagd voelen om nieuwe denkrichtingen en onconventionele acties te ontwikkelen zet Number 5 Foundation zich in voor een meer inclusieve, eerlijke en duurzame samenleving.

De Zolderkamer is zo’n plek. Het verbindt gedupeerden van de toeslagenaffaire als gelijkwaardige gesprekspartners met landelijke en lokale overheden en andere spelers die relevant zijn in de aanpak van de kinderopvangtoeslagaffaire. Op die manier wil De Zolderkamer bijdragen aan herstel in de brede zin van het woord: het ervaren van regie bij de gedupeerden door de manier van werken en het bijdragen aan het gevoel weer een gelijkwaardig mens te zijn. Als ervaringsexperts willen zij ook een bijdrage leveren aan beleid dat niet alleen beter aansluit op de behoeften van gedupeerden, maar ook een leerproces creëert voor ambtenaren en andere betrokken professionals. De veelal gescheiden leef- en systeemwerelden van burgers en ambtenaren komen binnen dit project samen, waardoor de veelbesproken ‘menselijke overheid’ heel concreet en zichtbaar wordt.

De Zolderkamer kan hiermee een waardevolle bijdrage leveren aan het functioneren van onze democratische rechtsstaat door het faciliteren van de verbinding tussen de leef- en systeemwereld en daarmee een bijdrage leveren aan het herstel van vertrouwen in de overheid, en het bevorderen van een mensgedreven aanpak. De bijdrage van het Fonds maakt dat De Zolderkamer het komende jaar kan professionaliseren en haar rol kan pakken op weg naar gelijkwaardig herstel.

De Grondwet: harten en hoofden

De Grondwet is het belangrijkste juridische en politieke document van een staat. Het stelt de politieke en juridische orde van een land vast, verleent de regering legitimiteit en geeft uitdrukking aan de belangrijkste morele waarden van een samenleving. Het kennen en in de dagelijkse praktijk naleven van onze rechtsstatelijk-democratische waarden is van groot belang voor het vertrouwen dat burgers, bedrijven en instellingen hebben in het overheidsbestuur in een democratische rechtsstaat. Maar hebben onze politici en bestuurders wel voldoende kennis van onze Grondwet, en handelen zij hier ook naar?

 Dit vierjarige onderzoeksproject onder leiding van prof. Wim Voermans wil erachter komen of, en hoe, het besef van de grondwettelijke waarden werkt als ‘tweede natuur’ voor bewindspersonen, ambtenaren en politici. Anders dan in veel andere landen kent Nederland geen constitutionele toetsing door de rechter. Die toetsing wordt in Nederland in de eerste plaats overgelaten aan de wetgever: de Tweede en Eerste Kamer en de regering moeten er op letten dat de wetten die zij maken niet in strijd zijn met de Grondwet. Het is echter de vraag of zij voldoende kennis en besef hebben van de democratisch-rechtsstatelijke waarden, zoals vastgelegd in de Grondwet. Door het proces van internalisering van de Grondwet te onderzoeken kan inzicht worden verkregen in de kritische fasen en factoren in zo’n proces – en hoe daar verbetering in kan worden gebracht.

Wonen daar mensen dan?

Het project Wonen daar mensen dan van journalistiek onderzoekscollectief Spit gaat over de gespannen verhouding tussen enerzijds centraal geregeld topdown-beleid in ruimtelijke ordening, en anderzijds decentraal geregeld beleid waarbij meer ruimte bestaat voor burgers en ondernemers om van onderop invloed uit te oefenen op hun omgeving. Deze bottom-up benadering is al decennialang een vurige wens van veel beleidsmakers en klinkt evenzolang door in de ronkende teksten van verkiezingsprogramma’s. Decentraal beleid zou de politieke kloof dichten, de energietransitie versnellen en economische groei brengen. Op papier klinkt het mooi, maar in de praktijk lukt het nog niet zo erg. Door de decentralisatie krijgen lokale overheden een steeds belangrijkere taak bij maatschappelijke problemen en beloften.

Onderzoekscollectief Spit duikt in de polder om uit te zoeken waar het misgaat. Ze laten zich daarbij leiden door tips van burgers die door de overheid in de knel zijn gekomen. En zich ondanks de belofte van meer participatie aan de kant geschoven voelen. De problemen liggen niet alleen bij de gemeenten, ook het Rijk heeft moeite met de decentralisatieslag. De Omgevingswet – het vehikel om participatie en decentralisatie in de ruimtelijke ordening te regelen – laat al jarenlang op zich wachten en gaat er mogelijk zelfs helemaal niet komen. Waarom lukt het maar niet om die belofte van meer beslissingsbevoegdheden bij de burger in te lossen? Zijn er gevallen bekend waarbij het wel goed ging? En brachten die casussen ook de beloofde resultaten?

Door het ondersteunen van dit project draagt het Fonds bij aan het controleren van de macht op lokaal niveau en het stimuleren van het publiek debat over de verhouding tussen overheid en burger, met name als het gaat om burgerparticipatie en de inrichting van onze leefomgeving.

Advancing Digital Rights in the Balkans

Het digitale domein maakt vaak nog onvoldoende deel uit van het dagelijkse werk van mensenrechtenorganisaties. Dat speelt in Nederland, maar nog veel sterker in Zuidoost-Europa. Door een gebrek aan kennis en capaciteit kunnen zij te weinig aandacht besteden aan digitale en technologische ontwikkelingen. Dat is zorgelijk, want de regio kent veel fragiele democratieën, digitaliseert in rap tempo en vormt een geopolitiek kruispunt van Europese, Russische en Chinese invloeden.

Om ervoor te zorgen dat mensenrechtenorganisaties op de Balkan over de nodige kennis en capaciteit beschikken om hun werk goed te kunnen uitvoeren hebben het Digital Freedom Fund, European Digital Rights (EDRi) en de in Belgrado gevestigde SHARE Foundation de handen ineen geslagen. Met het vierjarige programma Advancing digital rights in the Balkans willen zij lokale mensenrechtenverdedigers opleiden zodat zij mensenrechten in het digitale domein beter leren begrijpen, monitoren en waar nodig aan te kaarten. Sleutelactiviteit van het programma is een jaarlijkse summer school, waarin professionals uit heel Zuidoost-Europa samenkomen om bijgespijkerd te worden over thema’s als gegevensbescherming, digitale veiligheid en vrijheid van meningsuiting online.

Na vier jaar hebben zo’n honderd professionals de kennis en kunde opgedaan om op een effectieve manier mensenrechtenschendingen in het digitale domein te monitoren en adresseren. Ook zijn zij ingebed in een actief Europees netwerk en weten zij de juiste samenwerkingspartners te benaderen om gezamenlijk mensenrechtenschendingen te voorkomen of aan te kaarten. Hiermee wordt een stevige impuls gegeven aan digitale rechten in de regio, met als uitgangspunt dat de deelgenomen organisaties zelf verder kunnen met de opgedane kennis en vaardigheden.

De Digitale 4

In het digitale domein is de bescherming van onze fundamentele rechten en vrijheden nog lang niet altijd vanzelfsprekend. Nog veel te vaak blijkt dat er onzorgvuldig wordt omgegaan met onze gegevens, worden er automatische beslissingen genomen op basis van vervuilde of onjuiste data en blijkt er in de praktijk te weinig kennis of toezicht te zijn om dit te voorkomen. Documentaires als The Social Dilemma en het item over de ‘fabeltjesfuik’ van Zondag met Lubach laten goed zien hoe dit werkt en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn.

De Nederlandse ngo’s Waag, Amnesty, Bits of Freedom en Open State Foundation slaan daarom de handen ineen om zich gezamenlijk in te zetten voor het beschermen van onze rechten en vrijheden in het digitale domein. Door kennis te delen, gezamenlijk op te trekken op specifieke inhoudelijke thema’s en de belangenbehartiging in Den Haag te versterken kan meer invloed uitgeoefend worden op het verankeren van onze fundamentele rechten en vrijheden in wet- en regelgeving in het digitale domein. Hiervoor zetten zij de hulp in van een politiek adviseur: op het juiste moment de juiste persoon van de juiste informatie weten te voorzien is op dit vlak immers cruciaal. Zo versterken zij niet alleen hun eigen stem, maar dragen zij ook bij aan het versterken van de informatiepositie van ambtenaren en politici. Door het ondersteunen van dit initiatief draagt het Fonds bij aan het prioriteren van digitale thema’s op de politieke agenda en aan de interne capaciteitsversterking van de deelnemende organisaties.

Waken over de rechtsstaat in Europa

De Commissie Meijers is een onafhankelijke permanente commissie van deskundigen die Europese beleidsdocumenten en wetsvoorstellen voorziet van technisch-juridisch commentaar. Al ruim 25 jaar levert de Commissie Meijers met de publicatie van adviezen en commentaren een belangrijke bijdrage aan het beschermen van rechtsstatelijkheid en de fundamentele rechten van de mens binnen de Europese Unie.

De belangrijkste leidraden voor de Commissie Meijers zijn hierin de centrale waarden van de democratische rechtsstaat: openbaarheid van besluitvorming, parlementaire controle en zeggenschap over wetgeving, controle door een onafhankelijke rechter op de juiste toepassing van wetgeving en de bescherming van de fundamentele rechten van de mens. De adviezen van de Commissie Meijers zijn met name gericht aan leden van het Europees Parlement, de Nederlandse Eerste en Tweede Kamer, en indirect de Europese Raad. De werkwijze van de Commissie is uniek in Europa.

De Commissie wil de komende jaren proactief inzetten op twee belangrijke onderwerpen waar de Europese rechtsstatelijkheid en de fundamentele rechten van haar burgers in het gedrang dreigen te komen: Europese agentschappen en Rule of Law. Ook wil de Commissie Meijers de effectiviteit van haar werk vergroten door in te zetten op betere opvolging van haar adviezen en door het strategisch onder de aandacht brengen van haar werk in Duitsland, een invloedrijke lidstaat binnen de Europese Unie. Met de ondersteuning van het Gieskes-Strijbis Fonds kan de Commissie Meijers haar activiteiten de komende drie jaar verder uitbreiden en professionaliseren.

 

Rechtvaardigheid & rechtszekerheid in de digitale samenleving

In een crisissituatie, zoals nu met het coronavirus, worden vrijheden en rechten van burgers ingeperkt. De macht van de overheid neemt toe, terwijl die van de burger afneemt. Plotseling is het denkbaar dat onze locatie 24/7 door de overheid wordt gemonitord, en leveren we vrijheden in om onze veiligheid en gezondheid te kunnen waarborgen. Met welwillende blik kijken we naar de inzet van digitale technologieën om de crisis het hoofd te bieden.

Stichting Bits of Freedom ziet de coronacrisis niet als een trendbreuk, maar als een vergrootglas op reeds ingezette ontwikkelingen. De macht van de overheid neemt toe, terwijl de macht van burgers afneemt. Ons precaire rechtsstatelijke systeem, dat afhankelijk is van een gezonde machtsbalans tussen overheid en burger, wordt zo flink op de proef gesteld. Digitale technologie dreigt de burger steeds transparanter te maken, en de overheid steeds moeilijker te controleren.

Dit heeft mogelijk grote gevolgen voor onze samenleving, vooral als het gaat om de bescherming van onze fundamentele rechten en de toegang tot publieke diensten. Vanuit het werkprogramma Rechtsvaardigheid & rechtszekerheid in de digitale samenleving ziet Stichting Bits of Freedom toe op de rechtsstaat waarbinnen de borging van rechtvaardigheid en rechtszekerheid centraal staan. Met de steun van het Gieskes-Strijbis Fonds kan Stichting Bits of Freedom hun capaciteit op dit dossier in de komende drie jaar uitbreiden.

 

 

Forum on European Culture: We The People

Welke culturele waarden delen we in Europa? Hoe kan kunst en cultuur creatieve oplossingen bieden voor de problemen die ons verdelen? Hoe kunnen denkers en kunstenaars vorm geven aan een nieuwe toekomst voor Europa? Met die vragen als uitgangspunt organiseren stichting European Culture en De Balie in juni 2020 voor de derde keer het Forum on European Culture.

Onder de noemer We The People verzamelen invloedrijke denkers en toonaangevende kunstenaars zich van 4 – 7  juni 2020 op verschillende locaties in Amsterdam. In debatten, lezingen en expert meetings onderzoeken zij de rol van cultuur als ruggengraat van Europa. In performances, films en tentoonstellingen laten ze de rijkdom en verbindende kracht van de Europese cultuur zien.

Het Gieskes-Strijbis Fonds zal ook de derde editie van Forum on European Culture in 2020 financieel ondersteunen. Het belooft weer een inspirerend programma te worden. Kijk voor de meest actuele agenda op de eigen website van het Forum.

Beleidsplan 2020-2023

Hieronder vindt u het nieuwe beleidsplan van het Giekes-Strijbis Fonds voor de periode 2020-2023. Een deel van het plannen uit het vorige beleidsplan heeft nog niet aan waarde ingeboet en is ook in dit plan weer terug te vinden. Daarnaast slaan wij ook nieuwe wegen in, met name binnen het werkterrein Democratie & Rechtsstaat.

Het indienen van een aanvraag bij het Gieskes-Strijbis Fonds is altijd op uitnodiging. Wel kunt u een project onder onze aandacht blijven brengen via ons projectsuggestieformulier.

Beleidsplan 2020-2023

Natuur & milieu

De gezonde mens in een gezond ecosysteem

De landbouwtransitie staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Het onlangs verschenen klimaatrapport van het IPCC onderstreept nogmaals de urgentie van een drastische transitie in onze manier van produceren en consumeren. Het staat onomstotelijk vast dat de landbouw van grote negatieve invloed is op klimaatverandering, stikstofuitstoot en de biodiversiteit.

Inkrimping van de veestapel, de eitwittransitie naar plantaardige eiwitten en het herstellen van gedegradeerde bodems zijn gebieden waar grote stappen moeten worden gezet en waar het Fonds een waardevolle bijdrage aan kan leveren. Niet alleen door het ondersteunen van vernieuwende initiatieven en experimenten, maar ook door bewustwording bij consumenten en het aanmoedigen van wet- en regelgeving die deze transitie kan ondersteunen. Het besef dat er een directe link bestaat tussen onze eigen (menselijke) gezondheid en die van ons ecosysteem is hierin van groot belang. Gezonde voeding is hier ook onlosmakelijk mee verbonden.

De (Noord)zee en haar zilte randen

Klimaatverandering heeft grote impact op zeeën wereldwijd. De opwarming van het oceaanwater en de daarmee gepaarde zeespiegelstijging heeft grote gevolgen voor het leven onder water en op het land. De Noordzee is het grootste natuurgebied van Nederland en tevens een van de drukste zeeën ter wereld. Het in kaart brengen – en beschermen – van het leven onder water blijft dan ook van groot belang. Tegelijkertijd biedt de zee (en haar zilte randen) ook kansen op het gebied van de landbouwtransitie. Er wordt volop geëxperimenteerd met aquacultuur (‘zeelandbouw’) en zilte landbouw, en de beloften van zeewier voor zowel menselijke consumptie als bemesting zijn groot. Op dit vlak liggen veel onderzoeksvragen en is er grote behoefte aan ondersteuning van innovatieve en experimentele productiemethoden waar het Fonds een rol in kan spelen.

Medische wetenschap

Alzheimer en andere vormen van dementie

Het aantal mensen met dementie neemt de komende jaren sterk toe. De meest voorkomende variant is de ziekte van Alzheimer. Ondanks dat er veel onderzoek wordt gedaan naar het ontstaan van de ziekte, is er nog geen effectieve behandeling. De interesse van het Gieskes-Strijbis Fonds gaat daarom niet alleen uit naar onderzoek naar het ontstaan van de ziekte, maar ook naar onderzoek gericht op het vertragen van de gevolgen van de ziekte het verbeteren van de zorg voor dementerenden.

Democratie & rechtsstaat

Versterking controlerende taak binnen de democratie

De geloofwaardigheid van de democratie staat onder druk. Er is sprake van een vertrouwensbreuk tussen burgers en controleurs van de macht, waaronder de journalistiek. Het Gieskes-Strijbis Fonds wil de journalistiek middelen ter beschikking stellen om hun controlerende macht te versterken en zo het vertrouwen van burgers in de journalistiek en democratie terug te winnen.

Burgerrechten in een digitale wereld

Met de komst van het internet heeft de samenleving er een nieuwe laag bijgekregen: het digitale domein. De ontwikkeling van nieuwe technologieën in deze digitale wereld vraagt om een goede bewaking van onze burgerrechten. Een goede verankering en toepassing van deze rechten is van essentieel belang om onze digitale soevereiniteit te behouden. Het Gieskes-Strijbis Fonds kijkt uit naar projecten die hier een bijdrage aan leveren.

Het nieuwe Europa

Na de eurocrisis, de Brexit en het opkomende populisme staat de gezamenlijke Europese identiteit onder druk. Tegelijkertijd is de noodzaak voor samenwerking groter dan ooit. De gevolgen van klimaatverandering, de migratiecrisis en technologische ontwikkelingen kunnen alleen samen worden aangepakt. Wat wordt het nieuwe Europese verhaal? De aandacht van het Gieskes-Strijbis Fonds gaat uit naar projecten die initiëren, uitdagen en agenderen.

Kunst & cultuur

Vakmanschap is meesterschap

Ambachtelijk handwerk is een topproduct. Toch dreigt een belangrijk deel van de ambachtelijke kennis te verdwijnen met de pensionering van de babyboomgeneratie. Doel van het Gieskes-Strijbis Fonds is om ervoor te zorgen dat jonge vakmensen meer kennis krijgen van ambachtelijke technieken die zonder actieve overdracht verloren dreigen te gaan.

Research & development voor en door mid-career makers en instellingen

Voor jong talent en toptalent is er veel aandacht vanuit de overheid en cultuurfondsen, voor mid-career makers veel minder. Toch zit hier veel talent, dat met behulp van onderzoek en ontwikkeling de sprong naar de top kan maken. Het Gieskes-Strijbis Fonds wil deze groep makers en instellingen de kans geven om zich verder te ontwikkelen en vernieuwen.

 

Foto: Raimond Wouda

Land & Hand

Historisch gezien zijn landschap en ambacht altijd verbonden geweest. Het landschap bracht bepaalde materialen voort (klei, veen, hout) die ambachtslieden gebruikten voor hun werk. Vandaag de dag is deze link niet meer vanzelfsprekend, juist nu klimaatverandering ons dwingt op een nieuwe, duurzame manier met onze grondstoffen om te gaan. Tegelijkertijd zien we dat vakmensen ondergewaardeerd worden in onze samenleving.

Land & Hand is een landschapsgericht kunstproject voor het vmbo en mbo dat de historische link tussen ambacht en landschap herstelt en vakmanschap herwaardeert. Land & Hand wil in iedere Nederlandse provincie een locatie-specifiek programma te ontwikkelen voor vmbo’ers en mbo’ers waarbij landschap en ambacht aan elkaar worden gekoppeld. Leerlingen leren dat zij hun eigen toekomst én de toekomst van onze planeet op een positieve wijze kunnen vormgeven.

In 2019 is er een succesvolle pilot opgezet in de provincie Drenthe. De methodiek is verder ontwikkeld en er zijn lokale netwerken opgezet van scholen, natuurorganisaties en lokale ondernemers. In de komende drie jaar (2020 – 2022) wordt het project uitgerold naar de andere Nederlandse provincies.