Praktijknetwerk Regeneratieve Landbouw

In december 2016 startte het Fonds met de ondersteuning van Stichting Wij.land (project ‘Four Returns Landschapsherstel Veenweiden’). Kern van het project is dat op landschapsschaal agrariërs gestimuleerd worden om over te stappen op natuurvriendelijkere productiemethoden. Op lange termijn moet dit leiden tot meer natuur, een mooier landschap, een gezondere bedrijfsvoering voor boeren en herstel van sociale samenhang in het gebied. Wij.land heeft de afgelopen 5 jaar laten zien dat het kan.

De druk op boeren in Nederland wordt steeds groter en de urgentie om het anders te gaan doen ook. Daarom is het zo belangrijk dat boeren, die besluiten om het roer om te gooien, worden ondersteund door het Praktijknetwerk Regeneratieve Landbouw. Na bijna vijf jaar Wij.land is duidelijk dat de wens om te veranderen er vaak wel is, maar dat het de boeren ontbreekt aan kennis (het hoe) en netwerk (een veilige plek met gelijkgestemden) en goede begeleiding en inspiratie.

Om Wij.land de volgende stap te laten nemen en de geleerde lessen in een bredere, nationale praktijk te laten brengen, ondersteunt het Gieskes-Strijbis Fonds het Praktijknetwerk Regeneratieve Landbouw (PRL).

Dashboard Biodiversiteit

IUCN NL, Naturalis, Soorten NL en Sovon gaan samen met een brede groep sleutelspelers werken aan de ontwikkeling van een Nationaal Dashboard Biodiversiteit. Doel van het Dashboard is een breed gedeeld en gebruikt instrument ontwikkelen om de voortgang naar biodiversiteitsherstel te meten en strategieën en beleid (bij) te sturen.

Het Dashboard zal worden gebruikt door bestuurders, beleidsmakers, beherende organisaties, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties om (de nationale optelsom van) beleid te toetsen en sturen op wat nodig is. Net zoals dit gebeurt bij andere landelijke dashboards. Het dwingt alle sleutelspelers, in het bijzonder de overheid en grote beherende organisaties, gebruik te maken van het Dashboard om hun eigen beleid en acties te sturen. Natuur- en milieuorganisaties gaan het Dashboard gebruiken om aandacht te vestigen op de staat van de biodiversiteit en maatregelen voor te stellen. Het Dashboard zal steeds aangeven of maatregelen effectief zijn.

Alleen een ambitieuze, effectieve nationale aanpak gericht op gezamenlijke doelen kan biodiversiteitsherstel versnellen. Nederland staat voor een grote en urgente opgave. De aanpak in het afgelopen decennium is volstrekt onvoldoende gebleken om de gestelde biodiversiteitsdoelen te halen. De keuzes voor de te kiezen doelen en hoe te meten is niet neutraal. Het Fonds juicht dit initiatief vanuit de sector toe. Het is een kans om op landelijk niveau een doorbraak te bewerkstelligen.

Credits projectfoto: Vizyweb voor Pixabay
De Wilde Noordzee

De Wilde Noordzee is een bioscoopfilm en een vierdelige televisieserie (EO) waar de onderwaternatuur van de Noordzee centraal staat. Het doel is om met deze film het bewustzijn bij de burger te verhogen. Voor velen is de Noordzee een bruine, troebele zee. Deze film en serie zullen laten zien hoe mooi, divers en kleurrijk de onderwaternatuur is.

De film verkent de ingewikkelde relaties die één van de meest productieve mariene omgevingen ter wereld ondersteunen; één die ook het meest intensief wordt geëxploiteerd. De film laat zien hoe het ecosysteem in de zee zich continue aanpast aan de mens. De televisieserie bestaat uit vier afleveringen die worden gekenmerkt door de verschillende leefgebieden: kusten, riffen, bodem en open zee.

Door ondersteuning van dit project denkt het Gieskes-Strijbis Fonds een groot publiek te bereiken dat niet alleen de schoonheid van de Noordzee te zien krijgt maar ook bewustwording creëert over de vele uitdagingen die de zee de komende jaren zal ondervinden. Het project draagt bij aan het kritische maatschappelijke debat over de inrichting en het medegebruik van de Noordzee.

 

Fresh Systemic Venturing Lab – Talent First Programma (pre-studio)

Fresh Ventures is een startup studio, met als missie om startups voort te brengen die aan de slag gaan met de transitie naar een regeneratief voedsel systeem. Fresh richt zich hoofdzakelijk op twee maatschappelijke vraagstukken: (1) de noodzakelijke versnelling van de transitie in het voedselsysteem en (2) het gebrek aan (aandacht voor) de totstandkoming van ondernemingen die daar structureel iets aan doen.

In het Talent First Programma worden er de komende drie jaar 100 nieuwe, getalenteerde ondernemers geholpen om ondernemingen op te bouwen. Het gaat hier om ondernemingen die zich richten op de transitie van het voedselsysteem naar een circulair en regeneratief productiemodel. De startups die Fresh Ventures voortbrengt worden steward-owned, net als Fresh Ventures zelf.

Het GSF ondersteunt Fresh voor drie jaar omdat het de behoefte ziet een nieuw soort ondernemingen te starten om zo de transitie te kunnen versnellen. Het thema sluit goed aan bij de nieuwe benadering van het Fonds richting de landbouw- en voedseltransitie.

Fotograaf projectfoto:Sasha set
ARTIS-Groote Museum

In De Werkplaats van het Groote Museum in Artis wordt er een plek gecreëerd waar jong en oud een nieuw perspectief gaan krijgen op het gebied van klimaat, milieu en biodiversiteit.

Artis wil met het openen van het Groote Museum de grote uitdagingen op het gebied van klimaat, milieu en biodiversiteit op een interactieve manier benaderen, met het geven van inzicht, overzicht en een nieuw perspectief op onszelf en de natuur. Dat nieuwe perspectief moet uiteindelijk leiden tot gedragsverandering.

Het Groote Museum bestaat uit twee delen:

Met een bijdrage aan De Werkplaats denkt het GSF een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan het dichten van het ‘groene gat’ dat bestaat tussen kennis over milieuvraagstukken en feitelijke duurzame gedragsverandering bij burgers. Met de Werkplaats wil het Groote Museum deze gedragsverandering stimuleren.

Koersvast naar volwassen Noordzeebeheer

Stichting De Noordzee (SDN) is al 40 jaar dé organisatie als het gaat om bescherming en duurzaam gebruik van de Noordzee. Zij werkt samen met andere organisaties aan het oplossen van de grootste milieu-uitdagingen op de Noordzee. Het Gieskes-Strijbis Fonds ondersteunt al jarenlang diverse projecten van SDN.

Met het sluiten van het Noordzeeakkoord (NZA) in juni 2020 is de basis gelegd voor een volwassen beleid op de Noordzee. Het akkoord is een start van een nieuwe manier van werken. Dit project is de volgende stap. Natuurbescherming waarbij de best mogelijke kennis wordt ingezet om effectieve bescherming te realiseren. Dit project slaat een brug tussen wat afgesproken is en het daadwerkelijk verschil maken onder water. Dit is nodig, omdat er in Europa en Nederland een grote discrepantie bestaat tussen gemaakte afspraken, Europese richtlijnen en zelfs wetten i.r.t. natuur, duurzame visserij en duurzame energie en de uitvoering en de naleving van diezelfde afspraken. Een actieve aanjagende en toezichthoudende rol van maatschappelijke organisaties is essentieel om de doelen van bestaande afspraken, zoals die in het Noordzee akkoord, te bereiken.

Stichting De Noordzee gaat met de hulp van het Gieskes-Strijbis Fonds deze rol op zich nemen en gaat met een totaalpakket voor gezond Noordzeebeheer en een gezonde Noordzee de volgende doelen proberen te bereiken: meer (bodem)bescherming, onderzoek inclusief consequenties voor beleid en het oplossen van weeffouten in de natuurwetgeving.

 

Community Seed Bank for Colour

Over de hele wereld vormden botanische kleuren eeuwenlang een centraal onderdeel van de landbouw, economie, spiritualiteit en cultuur. Vandaag de dag heeft de komst van industriële processen de multidimensionale waarde van plantaardige kleuren echter naar de achtergrond doen verdwijnen – en daarmee ook de historische kennis die hieraan verbonden was.

Onze huidige kleuromgeving en -beleving wordt bepaald door het vlakke, synthetische kleurenpalet dat is ontwikkeld door marktleidende bedrijven. De waardering voor en de aanwezigheid van natuurlijke, vitale kleuren zijn uit onze leefomgeving verdwenen. Zaadgoed voor natuurlijke kleurgewassen is schaars en soms zelfs helemaal niet meer verkrijgbaar.

Studio Claudy Jongstra is daarom begonnen met het opzetten van de Community Seed Bank for Colour (CSBC). Doel van deze zaadbank is om het gebruik van botanische kleuren in ons dagelijks leven te herstellen. Tegelijkertijd zorgt dit er ook voor dat kennis en vaardigheden met betrekking tot onafhankelijke zaadwinning weer terug bij de boeren komt. Boeren kunnen zo autonoom opereren en zijn voor hun jaarlijkse aanschaf van hun (nu hybride, genetisch gemodificeerd) zaaigoed niet meer afhankelijk van gemonopoliseerde bedrijven. Op die manier draagt de Community Seed Bank for Colour niet alleen bij aan het verbeteren van de biodiversiteit en het behoud van cultureel erfgoed, maar draagt het ook bij aan de bescherming van inheemse soorten en het bevorderen van de autonomie van kleinschalige boeren.

Mission Reuse

Het wegwerpen van producten en verpakkingen na een korte gebruiksduur zit diep verankerd in onze economie en maatschappij. Deze wegwerpcultuur leidt tot een enorme afvalberg, het verlies van waardevolle grondstoffen, zwerfafval en natuurlijk de plastic soep.  Oplossingen om deze negatieve impact te verkleinen, zetten voornamelijk in op verbranding, recycling of het vervangen van wegwerpplastics met wegwerpproducten van andere materialen. Deze oplossingen zijn echter geen route naar een echte circulaire economie, waarin materialen en producten zo hoogwaardig mogelijk (her)gebruikt worden.

Mission Reuse wil dat hergebruik van producten en verpakkingen de nieuwe standaard wordt.  Mission Reuse en het Reuse Living Lab Utrecht jagen de transitie van wegwerp naar hergebruik aan. De droom van Reuse Revolution is dat herbruikbare oplossingen zichtbaar, toegankelijk en betaalbaar zijn voor consumenten en bedrijven. Het programma wil een systeemverandering te realiseren naar een significant meer circulaire economie, waarin hergebruik-oplossingen een aanzienlijk deel (>20%) van de kortcyclische consumptiestromen in de economie faciliteren.

Met de bijdrage van het Gieskes-Strijbis Fonds wordt in 2020 een proeftuin opgezet in Utrecht: het Reuse Living Lab Utrecht. Hier kunnen praktische voorbeelden van hergebruik in de praktijk worden getest, die daarna grootschalig kunnen worden uitgerold.

Website Mission Reuse:

Duurzame doorbraak voedselbosbouw

Het project Duurzame Doorbraak Voedselbosbouw wil in de komende vier jaar tenminste 150 hectare voedselbos realiseren door heel Nederland. Hiermee wil Stichting Voedselbosbouw Nederland aantonen dat voedselbosbouw een serieuze teelt is, die een veelbelovende systeemoplossing kan bieden voor de actuele maatschappelijke problemen die mede worden veroorzaakt door de reguliere landbouw.

Op dit moment zijn er dertig hectare voedselbos in ontwikkeling in Brabant (Schijndel), en twintig in Flevoland (Eemvallei Zuid). De provincies zijn hier partner: zij leveren het grond- en plantgoed, Stichting Voedselbosbouw Nederland de arbeidskosten. Een consortium van universiteiten en hogescholen voert gedurende de komende vier jaar nulmetingen uit, zodat er betrouwbare data gegenereerd wordt over de duurzaamheidsimpact van voedselbossen.

Met de ondersteuning van Stichting Voedselbosbouw Nederland hoopt het Gieskes-Strijbis Fonds de transitie naar een natuurinclusieve vorm van landbouw te versnellen en ook bij te dragen aan de verbetering van de biodiversiteit in agrarisch gebied.

Beleidsplan 2020-2023

Hieronder vindt u het nieuwe beleidsplan van het Giekes-Strijbis Fonds voor de periode 2020-2023. Een deel van het plannen uit het vorige beleidsplan heeft nog niet aan waarde ingeboet en is ook in dit plan weer terug te vinden. Daarnaast slaan wij ook nieuwe wegen in, met name binnen het werkterrein Democratie & Rechtsstaat.

Het indienen van een aanvraag bij het Gieskes-Strijbis Fonds is altijd op uitnodiging. Wel kunt u een project onder onze aandacht blijven brengen via ons projectsuggestieformulier.

Beleidsplan 2020-2023

Natuur & milieu

De gezonde mens in een gezond ecosysteem

De landbouwtransitie staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Het onlangs verschenen klimaatrapport van het IPCC onderstreept nogmaals de urgentie van een drastische transitie in onze manier van produceren en consumeren. Het staat onomstotelijk vast dat de landbouw van grote negatieve invloed is op klimaatverandering, stikstofuitstoot en de biodiversiteit.

Inkrimping van de veestapel, de eitwittransitie naar plantaardige eiwitten en het herstellen van gedegradeerde bodems zijn gebieden waar grote stappen moeten worden gezet en waar het Fonds een waardevolle bijdrage aan kan leveren. Niet alleen door het ondersteunen van vernieuwende initiatieven en experimenten, maar ook door bewustwording bij consumenten en het aanmoedigen van wet- en regelgeving die deze transitie kan ondersteunen. Het besef dat er een directe link bestaat tussen onze eigen (menselijke) gezondheid en die van ons ecosysteem is hierin van groot belang. Gezonde voeding is hier ook onlosmakelijk mee verbonden.

De (Noord)zee en haar zilte randen

Klimaatverandering heeft grote impact op zeeën wereldwijd. De opwarming van het oceaanwater en de daarmee gepaarde zeespiegelstijging heeft grote gevolgen voor het leven onder water en op het land. De Noordzee is het grootste natuurgebied van Nederland en tevens een van de drukste zeeën ter wereld. Het in kaart brengen – en beschermen – van het leven onder water blijft dan ook van groot belang. Tegelijkertijd biedt de zee (en haar zilte randen) ook kansen op het gebied van de landbouwtransitie. Er wordt volop geëxperimenteerd met aquacultuur (‘zeelandbouw’) en zilte landbouw, en de beloften van zeewier voor zowel menselijke consumptie als bemesting zijn groot. Op dit vlak liggen veel onderzoeksvragen en is er grote behoefte aan ondersteuning van innovatieve en experimentele productiemethoden waar het Fonds een rol in kan spelen.

Medische wetenschap

Alzheimer en andere vormen van dementie

Het aantal mensen met dementie neemt de komende jaren sterk toe. De meest voorkomende variant is de ziekte van Alzheimer. Ondanks dat er veel onderzoek wordt gedaan naar het ontstaan van de ziekte, is er nog geen effectieve behandeling. De interesse van het Gieskes-Strijbis Fonds gaat daarom niet alleen uit naar onderzoek naar het ontstaan van de ziekte, maar ook naar onderzoek gericht op het vertragen van de gevolgen van de ziekte het verbeteren van de zorg voor dementerenden.

Democratie & rechtsstaat

Versterking controlerende taak binnen de democratie

De geloofwaardigheid van de democratie staat onder druk. Er is sprake van een vertrouwensbreuk tussen burgers en controleurs van de macht, waaronder de journalistiek. Het Gieskes-Strijbis Fonds wil de journalistiek middelen ter beschikking stellen om hun controlerende macht te versterken en zo het vertrouwen van burgers in de journalistiek en democratie terug te winnen.

Burgerrechten in een digitale wereld

Met de komst van het internet heeft de samenleving er een nieuwe laag bijgekregen: het digitale domein. De ontwikkeling van nieuwe technologieën in deze digitale wereld vraagt om een goede bewaking van onze burgerrechten. Een goede verankering en toepassing van deze rechten is van essentieel belang om onze digitale soevereiniteit te behouden. Het Gieskes-Strijbis Fonds kijkt uit naar projecten die hier een bijdrage aan leveren.

Het nieuwe Europa

Na de eurocrisis, de Brexit en het opkomende populisme staat de gezamenlijke Europese identiteit onder druk. Tegelijkertijd is de noodzaak voor samenwerking groter dan ooit. De gevolgen van klimaatverandering, de migratiecrisis en technologische ontwikkelingen kunnen alleen samen worden aangepakt. Wat wordt het nieuwe Europese verhaal? De aandacht van het Gieskes-Strijbis Fonds gaat uit naar projecten die initiëren, uitdagen en agenderen.

Kunst & cultuur

Vakmanschap is meesterschap

Ambachtelijk handwerk is een topproduct. Toch dreigt een belangrijk deel van de ambachtelijke kennis te verdwijnen met de pensionering van de babyboomgeneratie. Doel van het Gieskes-Strijbis Fonds is om ervoor te zorgen dat jonge vakmensen meer kennis krijgen van ambachtelijke technieken die zonder actieve overdracht verloren dreigen te gaan.

Research & development voor en door mid-career makers en instellingen

Voor jong talent en toptalent is er veel aandacht vanuit de overheid en cultuurfondsen, voor mid-career makers veel minder. Toch zit hier veel talent, dat met behulp van onderzoek en ontwikkeling de sprong naar de top kan maken. Het Gieskes-Strijbis Fonds wil deze groep makers en instellingen de kans geven om zich verder te ontwikkelen en vernieuwen.

 

Foto: Raimond Wouda